Serdar Turgut
Serdar Turgut25.11.2020 - 02:12 | Güncelleme: Tüm Yazıları »
Erdoğan'ın yeni planında Amerika'nın yeri nedir?
0:00 / 0:00
Erdoğan'ın yeni planında Amerika'nın yeri nedir?

Kapitalist dünya sisteminde Amerika’nın merkez ülke olarak gücünde bir azalma olup olmadığı uzun yıllardır tartışılıyor. Amerika’nın gücünde aslında bir azalma olmadığı ve dünya sisteminin ana dinamiğini belirleyici gücün hala ABD olacağını düşünenlerin sayısı da fazla, buna karşın Amerikan gücünün düşüş içinde olduğu ve dünya sisteminde artık belirleyici güç olmayacağını söyleyenler de oldukça fazla.

Bir türlü bitip tükenmeyen bu tartışmayı güzel özetleyen bir çalışma için 'In the Shadows of the American Century: The Rise and Decline of US Global Power'a, yazarı Alfred W. McCoy, bakılabilir.

BU TEORİK BİR FANTEZİ DEĞİL

Tabii burada bir entelektüel egzersiz peşinde değiliz. Ancak dün de yazdığım gibi Wallerstein’in tanımladığı dünya sistemi yeniden yapılanmanın eşiğinde. Yani hem merkez ülkelerin hem de çevre ülkelerin kendi içyapıları değişirken birbirleriyle de ilişkileri yeniden kurulacak.

Bu nedenle Cumhurbaşkanı'nın dediği gibi ülkemiz yeni reformlar, yeni atlımlar ile dünya sisteminin yeniden yapılanması sürecine hazırlanacak. Cumhurbaşkanı'nın açıklamalarından anlaşıldığı gibi Türkiye’nin dünya istemi içindeki yeni yerinin ne olacağı özellikle ABD ve Almanya gibi merkez ülkeler ile kuracağı ilişkiler ile belirlenecek yine. Türkiye kendini ilerde bu ülkelerlesistem içi yakın bir ilişki içinde düşünüp tanımlıyor.

Bu yüzden dediğim gibi ABD’nin dünyadaki konumu ile ilgilibir entelektüel egzersiz peşinde olmasak da Amerika’nın dünya sisteminin içindeki bizimle ilgili yeni rolünün ne olacağını kestirmek için bu tartışmalardan da haberdar olmamız gerekiyor.

DÜNYA SİSTEMİNİN BELİRLEYİCİ GÜCÜ

Fukayama ‘Tarihin Sonu’ başlıklı çalışmasında (yayın tarihi 1989) Soğuk Savaş’ın sonundaBatı’nın ekonomik ve siyasal düzeninin yani kapitalizm ve demokrasinin kesin olarak galip gelmesiyle tarihin de sonunun gelmiş olduğunu çünkü Hegel'ci sistem tarihin ideolojik tezlerin çatışmasıyla oluştuğunu ve bu çatışmanın da maddi dünyaya tarihi olaylar biçiminde yansıdığını ve ana çatışma bitince de tarihin de bitmiş sayılabileceğini söylediğinden bu yana ABD’nin merkez olarak gücünün süreceğini düşünenler güçlü bir teorik destek de almış oldular bundan.

Ancak ABD’nin artık güçlü bir merkez sayılmaması gerektiğini düşünenler de kendi tezlerinden vazgeçmediler.

Dün anlattığım dünya sisteminin kuramcısı İmmanuel WAllerstein ‘The Decline of AmericanPpower The US in a Chaotic World’ başlıklı çalışmasında kaotik bir dünyada, özellikle New York’taki ikiz kulelere yapılan saldırıdan sonra Amerikan gücünün azalmaya başladığı görüşünde, Ancak Thomas Friedman‘Küreselleşmenin Geleceği (Lexus ve Zeytin Ağacı) ve ‘Dünya Düzdür (Yirmibirinci Yüzyılın Kısa Tarihi)’ gibi çalışmalarında görüntüdekiglobal karmaşaya rağmen globalleşen dünyada teknolojik üstünlüğü nedeniyle Amerika hala daha etkin olduğunu söylüyor. Friedman’ı insan olarak son derce antipatik bulmama rağmen yeni teknolojiler sayesinde aslında ‘düz hale’ gelmiş dünyada olan biteni iyi irdeleyen yazılar yazmayı sürdürdüğünü de söylemeliyim.

Joseph Stiglitz gibi düşünürler ise Amerika’nın global ekonomik gücünün temelde demokratik kurumlarına bağlı olduğu vurgulamasını yapmayı sürdürüyor.

Stiglitz ‘Amerika, Serbest Piyasalar ve Dünya Sisteminin Çöküşü’ adlı çalışmasında global finans krizlerinin çıkmasında ve bunların çözümünde Amerika’nın rolünü iyi irdeliyor.

Anlayacağınız dünya sisteminde Amerika’nın rolü üzerine görüş farklılıkları ve tartışmalar hiç bitmeyecek görünüyor. Ancak sistem kendini yeniden düzenlemenin eşiğine gelmişken bizim açımızdan somut önemi olan konu Biden’ın başkanlığında Amerika’nın dünya sistemindeki rolünün ne olabileceği üzerine düşünmek olmalı.

Açıklamalarından anladığımız kadarıyla Cumhurbaşkanı Erdoğan da yeni dönemde ABD ile ilişkiyi sağlam tutmaya özel önem verecek gibi gözüküyor.

TRUMP'IN DÜNYASINDAN BIDEN'IN DÜNYASINA

Amerikan müesses nizamının elit dergisiForeign Affairs dergisi son sayısında eğer Trump yeniden başkan seçilseydi Amerika’nın dünya sistemindeki gücündeki zayıflamanın kalıcı olacağını anlatan bir analiz yayınladı. Eliot Cohen tarafından kaleme alınan bu analizde Trump’ın Amerika’yı dünya sahnesindeki rolünden çekip kendi içine kapalı hale getirmek fantezisive kararlarındaki tutarsızlıklar nedeniyle onun başkanlığı döneminde Amerika’nın dünya sistemi içindeki yerinde bir hayli zayıflama olduğu ve yeni başkan Biden’ın bu süreci tersine çevireceği ve dünya sisteminde merkez bir ülke olarak Amerika’ya hak ettiği yeri tekrardan vereceğini ima ediyor.

Gerçi bundan böyle Türkiye ile ABD arasındaki ilişkiler son dört yıldır alışıldığı gibitelefondaki arkadaşlıklar yoluylayürümeyecek bu şimdiden belli çünkü Biden ABD dış politikasında insan hakları, özgürlükler ve demokrasi vurgularını yaparkenbir yandan da Trump dönemindeki şahsi ve keyfisiyaset yöntemi nedeniyle devreden çıkarılmış Amerikan devletinin kurumlarına öncelik vermeye başlayacağı söyleniyor.

Bunun olacağı Biden ve ilerde dış politikadagörev vermesi ihtimali olan adamları tarafından söyleniyor. Bu nedenle Türkiye şimdiden kendi içinde özgürlükler ve adalet reformuna vurgu yapmaya başlayarak ilerideki bir Amerikan yönetiminin kendi öncelikleriyle de uyum sağlayacak tedbirleri şimdiden almaya başlamalı. Eğer Cumhurbaşkanı'nın dediği gibi ABD ile ilişkilerimizin niteliği bizim için önemliyse ki finans kapitalin akışları ve bizim bu akıştan alacağımız pay açısından bunun son derece önemli olacağı nettir, Türkiye’nin konuşulan reformları yaptığı takdirde sistemin en önemli merkez gücükarşısında şimdiden pozisyonunu iyi almaya başlayacağını söylemek mümkün.

Değerli Haberturk.com okurları.

Haberturk.com ekibi olarak Türkiye’de ve dünyada yaşanan ve haber değeri taşıyan her türlü gelişmeyi sizlere en hızlı, en objektif ve en doyurucu şekilde ulaştırmak için çalışıyoruz. Yoğun gündem içerisinde sunduğumuz haberlerimizle ve olaylarla ilgili eleştiri, görüş, yorumlarınız bizler için çok önemli. Fakat karşılıklı saygı ve yasalara uygunluk çerçevesinde oluşturduğumuz yorum platformlarında daha sağlıklı bir tartışma ortamını temin etmek amacıyla ortaya koyduğumuz bazı yorum ve moderasyon kurallarımıza dikkatinizi çekmek istiyoruz.

Sayfamızda Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına ve evrensel insan haklarına aykırı yorumlar onaylanmaz ve silinir. Okurlarımız tarafından yapılan yorumların, (yorum yapan diğer okurlarımıza yönelik yorumlar da dahil olmak üzere) kişilere, ülkelere, topluluklara, sosyal sınıflara ırk, cinsiyet, din, dil başta olmak üzere ayrımcılık unsurları taşıması durumunda yorum editörlerimiz yorumları onaylamayacaktır ve yorumlar silinecektir. Onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisinde aşağılama, nefret söylemi, küfür, hakaret, kadın ve çocuk istismarı, hayvanlara yönelik şiddet söylemi içeren yorumlar da yer almaktadır. Suçu ve suçluyu övmek, Türkiye Cumhuriyeti yasalarına göre suçtur. Bu nedenle bu tarz okur yorumları da doğal olarak Haberturk.com yorum sayfalarında yer almayacaktır.

Ayrıca Haberturk.com yorum sayfalarında Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde doğruluğu ispat edilemeyecek iddia, itham ve karalama içeren, halkın tamamını veya bir bölümünü kin ve düşmanlığa tahrik eden, provokatif yorumlar da yapılamaz.

Yorumlarda markaların ticari itibarını zedeleyici, karalayıcı ve herhangi bir şekilde ticari zarara yol açabilecek yorumlar onaylanmayacak ve silinecektir. Aynı şekilde bir markaya yönelik promosyon veya reklam amaçlı yorumlar da onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisindedir. Başka hiçbir siteden alınan linkler Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılan tüm yorumların yasal sorumluluğu yorumu yapan okura aittir ve Haberturk.com bunlardan sorumlu tutulamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında yorum yapan her okur, yukarıda belirtilen kuralları, sitemizde yayınlanan Kullanım Koşulları'nı ve Gizlilik Sözleşmesi'ni peşinen okumuş ve kabul etmiş sayılır.

Bizlerle ve diğer okurlarımızla yorum kurallarına uygun yorumlarınızı, görüşlerinizi yasalar, saygı, nezaket, birlikte yaşama kuralları ve insan haklarına uygun şekilde paylaştığınız için teşekkür ederiz.

BU EKRANI KAPATMAK İÇİN TIKLAYIN!
SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ! (0)
* Yorum kurallarını okumak için tıklayınız!